GELOOF

Galahad wordt vaak afgebeeld als de zuiverste en meest nobele ridder van de Ronde Tafel. Galahad is de zoon van ridder Lancelot en prinses Elaine en staat bekend om zijn dapperheid, integriteit en zijn toewijding aan het dienen van een hoger doel, namelijk het vinden van de Heilige Graal. Hij wordt vaak beschreven als een symbool van perfectie en spirituele zuiverheid. Galahad wordt gezien als een van de belangrijkste figuren in de Arthuriaanse legendes vanwege zijn heldhaftige daden en zijn zoektocht naar spirituele verlichting.

Allemaal goed en wel, maar wat houdt dat in, “spirituele verlichting”?

Om dat begrip uit te leggen moet ik even een zijsprong maken naar de literatuur.

The Life of Pi vande Canadese schrijver Yann Martel is een van mijn lievelingsboeken (ik ben hier niet echt uniek in). Het boek vertelt het verhaal van Piscine Molitor Patel, ook wel bekend als Pi, een jongen uit India die samen met zijn familie een dierentuin runt. Wanneer de familie besluit om naar Canada te verhuizen en de dieren per schip te vervoeren, strandt Pi als enige overlevende op een reddingsboot na een schipbreuk.

Op de reddingsboot bevinden zich enkele dieren, die al snel door een Bengaalse tijger, die luistert naar de naam Richard Parker, opgegeten worden. Pi ontwikkelt na verloop van tijd een onconventionele band met het gevaarlijke roofdier terwijl ze samen strijden om te overleven in een eindeloze oceaan.

Als Pi na lange omzwervingen uiteindelijk gered wordt, blijkt het hele verhaal over de Bengaalse tijger niet meer dan een allegorie te zijn voor wat er echt gebeurd is: een lange, darwiniaanse strijd op leven en dood tussen verschillende – menselijke – overlevenden.

“Welk verhaal vond je het mooist?” vraagt Pi nadat hij beide versies van zijn verhaal aan enkele onderzoekers heeft verteld. Uiteindelijk moeten die toegeven dat ze de versie met de dieren mooier vinden, ook al is die hoogstwaarschijnlijk verzonnen.

Zo gaat het ook met spiritualiteit: het is een verhaal dat hoogstwaarschijnlijk verzonnen is, maar dat desalniettemin helpt om het leven zin te geven.

***

Vroeger was het simpel – of zo lijkt het nog. Toen waren er religies. Zij hielden zich bezig met de waarom-vraag en vormden een veilig – maar soms ook wel verstikkend – kader dat op veel existentiële vragen een antwoord gaf. Als jongste van drie kinderen groeide ik op in een katholiek gezin. Mijn oudste broer was zwaar gehandicapt, wat ons leven vaak erg moeilijk maakte.

Mijn beide ouders zochten allebei een manier om met hun realiteit om te gaan. Terwijl mijn vader zich in zijn werk verdronk, verdiepte mijn moeder zich in het Woord van God. De Bijbel werd haar bron van troost en leerde haar in het reine te komen met de toestand van mijn broer. De Bijbel was voor haar de reden “waarom” ze elke dag opstond, de luier van mijn broer verving en ons huishouden draaiende hield. Religie was voor haar, en vele miljoenen anderen, een reddingsboei in moeilijke tijden. In die zin kan godsdienst een positieve kracht zijn – los van het feit of het ook waarheid bevat.

Als tiener rebelleerde ik. Ik verwierp alle vormen van religie – voor mij waren het niet meer dan sprookjes die een gemakkelijke uitweg boden voor mensen die de realiteit niet aankonden. Of, zoals Karl Marx het verwoordde: “Opium voor het volk.” Al die generaties die voor mij kwamen, mijn voorouders, mijn moeder… die troost hadden gevonden in hun religie, waren gewoon onwetende dwazen – zo arrogant is de jeugd. Wist ik veel.

Het is pas in tijden van angst dat mensen echt op zoek gaan naar betekenis. Sommige mensen komen nooit in aanraking met lijden totdat ze op middelbare leeftijd komen en zich dan pas realiseren dat hun leven geen enkele zin heeft.

“In tijden van voorspoed zijn de kerken leeg, in tijden van problemen zijn ze vol,” zei een van mijn leraren altijd. Welnu, onze wereld wordt tegenwoordig met veel problemen geconfronteerd, dus misschien is het tijd om die goede oude religie weer eens een kans te geven.

Natuurlijk kunnen we de klok niet terugdraaien. We kunnen niet doen alsof de Verlichting nooit heeft plaatsgevonden, of dat Marx nooit een boek geschreven heeft. We zullen nooit meer kunnen geloven in engelen en duivels zoals onze voorouders dat deden. Toch kan ik me niet van de indruk ontdoen dat we met het badwater ook het kind hebben weggegooid. Religies hadden wel degelijk hun nut. Ik noem er enkele.

1. Moreel en ethisch kader: Religie biedt een moreel en ethisch fundament dat mensen helpt om goed van kwaad te onderscheiden. Zo bieden de Tien Geboden een duidelijke – en makkelijk te onthouden! – lijst met leefregels waaraan mensen zich moesten houden. Met andere woorden, je hoeft niet altijd het warm water uit te vinden, je kan gewoon de handleiding volgen.

2. Betekenis en doel: Religie geeft vaak antwoorden op existentiële vragen zoals de zin en het doel van het leven. Of je nu gelooft in een leven na de dood of niet, je kunt niet anders dan toegeven dat het een briljant idee is: niemand kan immers controleren of de rijstpap en de zeventig maagden echt waar zijn. De belofte van een leven na de dood maakt ziekte en dood een stuk draaglijker – alleen daarom al benijd ik mensen die erin geloven.

3. Gemeenschap en steun: Het Latijnse woord “religare” betekent niet voor niets “verbinden”. Deel uitmaken van een religieuze gemeenschap biedt individuen een ondersteuningssysteem van gelijkgestemde individuen die dezelfde overtuigingen en waarden delen. Deze gemeenschap kan emotionele steun, begeleiding en een gevoel van erbij horen bieden. Met andere woorden, religie maakt andere gespreksonderwerpen mogelijk dan het weer of voetbal.

4. Rituelen en gebruiken: Religieuze rituelen en praktijken, zoals gebed, meditatie en reflectie, kunnen zelfdiscipline, focus en mindfulness bevorderen. Rituelen scheppen rust. De gedachte dat er, wat er ook gebeurt, gebaren of symbolen zijn waar je altijd naar kan terugkeren, kan heel troostend zijn.

5. Omgaan met uitdagingen: Religie biedt troost en troost in moeilijke tijden, zoals verlies, ziekte of tegenspoed. Dit boekje wil geen bepaalde religie opdringen. Toch mag je het belang van spiritualiteit niet onderschatten. Telkens ik voorbij een kerk of kathedraal wandel, sta ik versteld wat voor een onaardse schoonheid oprecht geloof kan voortbrengen. Ik ben er dan ook van overtuigd dat een zekere mate aan spiritualiteit iemands leven rijker maakt. Kerken zijn sowieso inspirerender bouwsels dan het zoveelste shopping center.

***

TERZIJDE

Mediteren

Jarenlang heb ik aan zenmeditatie gedaan. Dat is een soort meditatie waarbij je je alleen op je ademhaling focust. Voor sommige mensen werkt dat heel goed, maar ik moest uiteindelijk toegeven dat het niks voor mij was. Meer nog: ik werd er gek van. Hoe hard ik ook op mijn ademhaling focuste, mijn gedachten schoten steeds alle kanten op (en dan heb ik het nog niet over de jeuk op vreemde plekken). Een tijd geleden raadde een kennis me daarom begeleide meditatie aan, waarbij je zelf een tekst voorleest. Dat bleek een stuk beter te werken: het houdt mijn gedachten alvast een stuk beter bij de les.

Voor dit boekje heb ik een tekst geschreven die je ’s ochtends kan voorlezen voor je aan je dag begint. Je mag de tekst uiteraard aanpassen (of overslaan als je het maar niks vindt).

“Ik ontspan mijn lichaam en geest. Ik zoek een plek waar niemand me zal storen en zoek een makkelijke houding. Ik adem diep in en adem langzaam uit. Terwijl ik mijn ademhaling volg, laat ik alle spanning in mijn lichaam los. Ik laat mijn gedachten wegvloeien als water uit een lek bad en focus me alleen op mijn stem.

Ik beeld me in dat ik voor een grote burcht staat. De zon schijnt fel op de stenen muren en ik voel een zachte bries op mijn huid. Voor de poort staat een imposante ridder met een kolossaal zwaard. Hij kijkt me eerst streng aan, maar dan verandert zijn gelaatsuitdrukking. Hij glimlacht en heet me welkom. Nu pas besef ik dat de burcht van mij is en dat de ridder mijn bodyguard is. Ik voel me kalm en vol vertrouwen en besluit om naar binnen te gaan.

Ik zeg mijn naam (zeg je naam) en de poort gaat langzaam open. Ik wandel naar binnen en voel hoe ik me met elke stap zelfverzekerder en meer ontspannen voel.

Nu sta ik aan de top van een prachtige marmeren trap, bestaande uit vijf treden. Ik begin langzaam af te dalen. Bij elke trede voel ik me twee keer zo rustig als daarvoor. Hoe dieper ik ga, hoe kalmer ik word. Hoe kalmer ik word, hoe dieper ik ga.

Ik tel nu rustig af : vijf – vier – drie – twee – een.

Bij de laatste trede kom ik in een ruimte gevuld met een helder, geel licht. Deze kamer staat symbool voor kracht. Ik adem diep in en zie dat er een beker voor me staat, gevuld met een sprankelende vloeistof. Wanneer ik deze beker vastpak en leegdrink, voel ik hoe de krachtige energie van het elixir door mijn hele wezen stroomt. Ik voel hoe lichtstralen door mijn spieren schijnen, van mijn voeten, naar mijn benen, van mijn bekken naar mijn borstkas, van mijn armen naar mijn schouders, van mijn nek tot in mijn hoofd. Tot mijn hele lichaam ontspannen is. Ik voel me onoverwinnelijk en vol vertrouwen in mezelf.

Ik ga nu langzaam naar de tweede kamer door een andere deur te openen. Deze kamer straalt een zachte en liefdevolle sfeer uit, en staat symbool voor mildheid. Ik adem opnieuw diep en zie een beker voor me staan, gevuld met een zoet geurend elixir. Terwijl ik deze beker vastneem en voorzichtig drink, voel ik hoe de zachtheid en mildheid zich verspreidt in mijn gedachten, handelingen en relaties. Ik word milder voor mezelf en anderen, en toon meer begrip en compassie. Ik voel hoe een glimlach op mijn lippen verschijnt.

Nu is het tijd om naar de derde en laatste kamer te gaan. Ik open de deur en stap binnen in een kamer doordrenkt met een warme gloed. Deze kamer staat voor geloof. Ik adem dit helende licht diep in en zie een beker met een stralend elixir voor me. Terwijl ik het elixir drink, voel ik een diep vertrouwen ontstaan, zowel binnenin mezelf als in het universum. Ik voel me verbonden en een met de natuur en een hogere macht, alsof er een gouden zonnestraal door mijn gedachten schiet.

Ik weet dat in tijden van uitdagingen en onzekerheden, mijn innerlijke geloof me zal leiden naar succes en voldoening.

Ik blijf staan en voel hoe de positieve kracht van kracht, mildheid en geloof in mezelf verankerd worden.

Wanneer ik tot drie tel, kom ik rustig terug naar het hier en nu. Ik voel me verfrist en geïnspireerd door deze innerlijke reis die ik heb gemaakt. Eén… langzaam terugkerend naar het heden… twee… volle aandacht voor mijn lichaam en geest… en drie, helemaal alert en wakker. Ik geniet van de nieuwe kracht, mildheid en geloof die ik heb ontdekt en die de hele dag bij me zal blijven.”

***

Spiritualiteit heeft ook te maken met je plek vinden in een groter geheel. Welke rol geef je jezelf in de wereld? Zie je jezelf eerder als een strijder, iemand die voor zijn idealen vecht, of eerder als een beschermer – iemand die probeert te bewaren wat mooi is?

Bij de zoektocht naar je rol in het grotere geheel, kunnen de archetypes van de Zwitserse psychoanalist Carl Jung van pas komen. Jung definieert archetypes als universele en symbolische patronen in het menselijk collectief onbewuste. Hieronder vind je enkele van de belangrijkste archetypes, met een korte uitleg en voorbeelden uit films en boeken:

1. De Held: Een archetype dat de kracht en moed vertegenwoordigt. De held neemt de uitdaging aan en overwint obstakels om een doel te bereiken dat groter is dan zichzelf. Voorbeelden zijn: Luke Skywalker in “Star Wars” en Harry Potter in de “Harry Potter”-serie.

2. De Schaduw: Een archetype dat de verborgen, donkere en vaak onderdrukte kant van iemands persoonlijkheid vertegenwoordigt. Het kan ook een vertegenwoordiging zijn van het kwaad waartegen de held moet strijden. Voorbeelden zijn: Darth Vader in “Star Wars” en Gollum in “The Lord of the Rings”.

3. De Wijze: Een archetype dat staat voor wijsheid, begeleiding en kennis. De wijze figuur fungeert vaak als mentor of leraar voor de held. Voorbeelden zijn: Yoda in “Star Wars” en Dumbledore in de “Harry Potter”-serie.

4. De Magiër: Een archetype dat staat voor creativiteit, transformatie en mysterie. De magiër gebruikt vaak bovennatuurlijke krachten om de wereld te veranderen. Voorbeelden zijn: Gandalf in “The Lord of the Rings” en Merlijn in de Arthuriaanse mythen.

5. De Nar: Een archetype dat plezier, vreugde en humor vertegenwoordigt. De nar kan het publiek vermaken, maar ook de waarheid onthullen door middel van satire en spot. Voorbeelden zijn: The Fool in “King Lear” van Shakespeare en Het Konijn in “Alice in Wonderland” van Lewis Carroll.

6. De Zorgende: Dit archetype stelt de zorg voor anderen centraal. Hij/zij staat ten dienste van het welzijn van de mensen die hem omgeven. Voorbeelden zijn moeder Weasley uit de Harry Potter-films of Lisa Carter uit “The hate u give”.

Ga na welk archetype het best bij jou past en gebruik die kennis om je sterktes en zwaktes te leren kennen.

Galahads uitdagingen

Dit deel ligt eerlijk gezegd nogal gevoelig. Spiritualiteit is heel moeilijk te kwantificeren, te meer omdat die voor iedereen anders is. Daarom bestaan er ook geen wereldkampioenschappen mediteren of competitief bidden. Naast spiritualiteit bevat het derde blad gelukkig ook natuurzorg en daar kunnen we wel wat concreter zijn.

De volgende spirituele en natuurgebonden prestaties leveren elk een groeiring op.

1. Een pelgrimstocht maken van minstens een week: Santiago de Compostella, Mekka, Lourdes… sommige plekken trekken al eeuwenlang mensen aan die zoekend zijn. De reis is in elk geval belangrijker dan de bestemming.
2. Een religieuze, spirituele of meditatieve tekst van buiten leren (minstens 500 woorden lang). Een stuk uit de Bijbel, de Koran of andere religieuze/literaire teksten. Ook gedichten kan je vanbuiten leren. Het geeft een gevoel van voldoening en rust als je in momenten van stress of verdriet kan teruggrijpen naar een tekst die je op de een of andere manier aanspreekt.
3. Meditatie: Besteed een jaar lang elke dag minstens een kwartier aan meditatie. Begin met kortere sessies en verhoog geleidelijk de duur om je spirituele focus te versterken. Een meditatiesessie ’s ochtends kan je helpen om je dag betekenis en richting te geven.
4. Dankbaarheidsdagboek: Houd een jaar lang een dankbaarheidsdagboek bij, waarin je elke dag drie dingen opschrijft waar je dankbaar voor bent. Deze oefening helpt je een positieve kijk te cultiveren.
5. 1000 stuks zwerfvuil oprapen. Opruimen werkt sowieso rustgevend: de gedachte dat je een plek mooier achterlaat, geeft echt voldoening.
6. 50 bomen planten (en een jaar lang verzorgen).
7. Een jaar lang al je verplaatsingen onder de tien kilometer per fiets afleggen.
8. 5 jaar lang geen vliegtuigreis maken
9. Ga “zero waste”. Probeer een jaar lang niet meer dan een emmer afval per maand te produceren.

Ook deze lijst is niet volledig. Zoek gerust zelf uitdagingen die hier thuis horen.

P.S. Climate change oplossen levert je trouwens een gouden groeiring op (we zijn vrijgevig).